/ 29paź /

Umowa na okres próbny – ile trwa i kiedy można ją wypowiedzieć?

Umowy i zatrudnienie to temat, który wraca jak bumerang przy każdej zmianie pracy. Dla jednych umowa na okres próbny jest szansą na spokojne wejście do nowej firmy. Dla innych bywa źródłem stresu, bo pojawiają się pytania o czas trwania, zasady wypowiedzenia, urlop, chorobę czy możliwość podpisania kolejnej umowy. I trudno się dziwić. To właśnie na etapie próbnym pracownik i pracodawca sprawdzają, czy „to ma sens” i czy chcą kontynuować współpracę.

W praktyce najczęściej padają trzy pytania. Po pierwsze, ile trwa umowa na okres próbny? Po drugie, czy taką umowę można rozwiązać przed terminem. Po trzecie, jaki jest okres wypowiedzenia umowy na okres próbny i jak go liczyć, żeby nie popełnić błędu. Wokół tych kwestii narosło sporo nieporozumień. Część osób zakłada, że próbny okres zawsze wynosi trzy miesiące. Inni są przekonani, że przy tej formie zatrudnienia pracodawca może zrobić wszystko. To nie tak.

Poniżej znajdziesz uporządkowane, praktyczne i napisane prostym językiem omówienie tego, jak działa umowa na okres próbny, kiedy można ją zawrzeć, ile może trwać, kiedy wolno ją wypowiedzieć i jakie prawa ma pracownik. Bez prawniczego zadęcia, za to konkretnie i po ludzku.

Czym jest umowa na okres próbny i po co się ją zawiera?

Umowa na okres próbny to umowa o pracę, która ma jeden prosty cel. Pozwala sprawdzić pracownika przed dłuższym związaniem się z nim kolejną umową. Z drugiej strony daje też pracownikowi szansę ocenić, czy warunki pracy, zakres obowiązków, atmosfera i sposób zarządzania rzeczywiście mu odpowiadają. Mówiąc wprost, to etap testowy dla obu stron. Nie jest to więc „gorsza” umowa, tylko normalna umowa o pracę, z której wynikają konkretne prawa i obowiązki.

W praktyce pracodawcy sięgają po nią bardzo często. Dotyczy to zarówno dużych firm, jak i małych działalności. Taka forma zatrudnienia sprawdza się wtedy, gdy trzeba ocenić nie tylko kwalifikacje formalne, ale też organizację pracy, samodzielność, kontakt z klientem albo umiejętność odnalezienia się w zespole. Co ciekawe, z punktu widzenia pracownika okres próbny też ma sens. Dzięki niemu można sprawdzić, czy obietnice z rozmowy rekrutacyjnej mają pokrycie w rzeczywistości.

Warto pamiętać, że w obszarze umowy i zatrudnienie umowa próbna nie jest umową cywilnoprawną. To nadal stosunek pracy. Oznacza to między innymi: prawo do wynagrodzenia, prawo do urlopu wypoczynkowego, obowiązek zgłoszenia do ZUS, prawo do zwolnienia lekarskiego oraz obowiązek przestrzegania czasu pracy.

To bardzo istotne, bo wiele osób mylnie traktuje okres próbny jak coś „mniej formalnego”. Tymczasem pod kątem ochrony pracownika mamy do czynienia z pełnoprawną umową o pracę, choć zawartą na szczególnych zasadach i na z góry określony czas.

Ile trwa umowa na okres próbny i od czego zależy jej długość?

Pytanie, ile trwa umowa na okres próbny, pojawia się najczęściej i nic w tym dziwnego. Jeszcze niedawno wiele osób kojarzyło jeden prosty schemat. Maksymalnie trzy miesiące i koniec. Dziś sprawa jest trochę bardziej uporządkowana, ale nadal wymaga chwili uwagi, bo długość okresu próbnego może zależeć od tego, jaką umowę strony planują zawrzeć później.

Co do zasady umowa na okres próbny nie może przekraczać 3 miesięcy. To górna granica. Nie oznacza to jednak, że każda taka umowa musi trwać pełne trzy miesiące. Można zawrzeć ją na krótszy czas. W praktyce spotyka się umowy na miesiąc, dwa miesiące, a czasem nawet na kilka tygodni, jeśli charakter pracy pozwala szybko ocenić przydatność pracownika.

Przepisy przewidują powiązanie długości okresu próbnego z zamiarem zawarcia kolejnej umowy: do 1 miesiąca, gdy planowana jest umowa na czas określony krótszy niż 6 miesięcy; do 2 miesięcy, gdy planowana jest umowa na czas określony wynoszący co najmniej 6 miesięcy, ale krótszy niż 12 miesięcy; do 3 miesięcy, gdy zamiarem stron jest dłuższa współpraca, zwykle przy umowie na czas określony dłuższy albo na czas nieokreślony.

W pewnych sytuacjach strony mogą uzgodnić jednokrotne przedłużenie umowy próbnej, jeśli jest to uzasadnione rodzajem pracy. Trzeba jednak podejść do tego ostrożnie. Okres próbny nie może stać się narzędziem do obchodzenia prawa i sztucznego przeciągania niepewnego zatrudnienia. Jeśli pracodawca chce sprawdzać pracownika bez końca, to po prostu działa niezgodnie z ideą tej umowy.

W praktyce najlepiej patrzeć nie tylko na sam czas trwania, ale też na to, co wpisano do umowy. To tam powinien znaleźć się konkretny okres i jasna informacja, kiedy stosunek pracy się zaczyna oraz kiedy się kończy.

Jakie elementy powinna zawierać umowa na okres próbny?

Dobrze sporządzona umowa na okres próbny nie zostawia miejsca na zgadywanie. Jeśli dokument jest napisany byle jak, szybko zaczynają się problemy. Pracownik nie wie, jaki ma wymiar etatu, gdzie dokładnie ma pracować, ile zarobi i od kiedy liczy się zatrudnienie. Dlatego warto spokojnie sprawdzić treść umowy jeszcze przed podpisaniem.

W standardowej umowie powinny znaleźć się przede wszystkim dane obu stron, czyli pracodawcy i pracownika. Dalej pojawia się rodzaj umowy, stanowisko albo rodzaj pracy, miejsce wykonywania obowiązków, wymiar czasu pracy, wysokość wynagrodzenia oraz termin rozpoczęcia pracy. To absolutna podstawa. Bez tych informacji trudno mówić o przejrzystym zatrudnieniu.

Najczęściej w dokumencie znajdziesz też: datę zawarcia umowy, czas, na jaki została zawarta, składniki wynagrodzenia, informację o pełnym etacie albo jego części oraz wskazanie norm czasu pracy.

W temacie umowy i zatrudnienie warto zwrócić uwagę na jeszcze jedną rzecz. Sama umowa to nie wszystko. Pracodawca ma też obowiązek przekazać pracownikowi informacje o warunkach zatrudnienia, na przykład o dobowej i tygodniowej normie czasu pracy, zasadach dotyczących nadgodzin, przerwach, terminie wypłaty czy przysługującym urlopie. Część firm robi to bardzo rzetelnie, ale zdarzają się też sytuacje, gdy pracownik dostaje dokumenty „do podpisu na szybko”. Lepiej tego nie robić w ciemno. Kilka minut czytania może oszczędzić sporo nerwów.

Jeżeli coś się nie zgadza albo zapis brzmi niejasno, dobrze od razu poprosić o wyjaśnienie. Na tym etapie naprawdę warto być czujnym.

Kiedy można zawrzeć kolejną umowę na okres próbny z tym samym pracownikiem?

To jeden z bardziej praktycznych problemów. Czy z tym samym pracownikiem można podpisać drugą umowę na okres próbny? Odpowiedź brzmi – tak, ale nie zawsze. I właśnie tu zaczynają się schody, bo nie każda ponowna umowa próbna będzie zgodna z przepisami.

Co do zasady ponowne zawarcie takiej umowy jest dopuszczalne, gdy pracownik ma być zatrudniony do wykonywania innego rodzaju pracy. To logiczne. Ktoś mógł wcześniej pracować jako sprzedawca, a po jakimś czasie wraca jako magazynier albo specjalista ds. obsługi reklamacji. Wtedy pracodawca ma prawo sprawdzić, czy dana osoba nadaje się do nowej roli.

Druga sytuacja dotyczy ponownego zatrudnienia do tego samego rodzaju pracy, ale dopiero po upływie co najmniej 3 lat od dnia rozwiązania lub wygaśnięcia poprzedniego stosunku pracy. Taka możliwość również istnieje, jednak tylko jeden raz. To oznacza, że pracodawca nie może co chwilę wracać do próbnej umowy z tą samą osobą tylko po to, by utrzymać ją w mniej stabilnej formie zatrudnienia.

W praktyce warto zapamiętać dwie zasady: nowy rodzaj pracy może uzasadniać kolejną próbę oraz ten sam rodzaj pracy pozwala na ponowną próbę dopiero po 3 latach i tylko raz.

Jeśli pracodawca proponuje następną umowę próbną „bo tak będzie wygodniej”, a zakres obowiązków jest dokładnie taki sam jak wcześniej, trzeba zachować ostrożność. To sygnał, że coś może być nie tak. W takich sprawach dobrze spojrzeć nie tylko na nazwę stanowiska, lecz także na realne obowiązki. Czasem zmienia się wyłącznie tytuł, a praca pozostaje identyczna.

Okres wypowiedzenia umowy na okres próbny

Okres wypowiedzenia umowy na okres próbny jest krótszy niż przy wielu innych umowach o pracę, ale i tu łatwo się pomylić. Długość wypowiedzenia zależy od tego, na jaki czas zawarto umowę próbną. Nie ma tu jednej stawki dla wszystkich przypadków.

Zasady są następujące: 3 dni robocze, jeśli okres próbny nie przekracza 2 tygodni, 1 tydzień, jeśli okres próbny jest dłuższy niż 2 tygodnie oraz 2 tygodnie, jeśli okres próbny wynosi 3 miesiące.

To brzmi prosto, ale w praktyce wiele osób ma problem z liczeniem terminu. Szczególnie przy wypowiedzeniu tygodniowym i dwutygodniowym. Tutaj stosuje się zasady kodeksowe. Okres wypowiedzenia liczony w tygodniach kończy się w sobotę. Jeśli więc wypowiedzenie złożono na przykład w środę, bieg wypowiedzenia nie kończy się po siedmiu dniach „co do dnia”, tylko zgodnie z zasadą tygodniową.

Warto też pamiętać, że 3 dni robocze nie oznaczają 3 dni kalendarzowych. Nie wlicza się tu niedziel i świąt, a zwykle liczy się faktyczne dni robocze. To drobiazg, ale potrafi zmienić datę zakończenia umowy.

Najbezpieczniej podejść do tego tak: sprawdź, na jak długo zawarto umowę próbną, ustal właściwy okres wypowiedzenia, policz jego bieg zgodnie z zasadami dla dni roboczych albo tygodni oraz wpisz konkretną datę rozwiązania umowy w piśmie, jeśli chcesz uniknąć nieporozumień.

W obszarze umowy i zatrudnienie właśnie błędy w liczeniu terminów są częstym źródłem spięć. Jedna strona zakłada inną datę końca pracy niż druga, a potem zaczynają się niepotrzebne spory o nieobecność albo wynagrodzenie.

Kiedy można wypowiedzieć umowę na okres próbny i czy trzeba podawać powód?

Dobra wiadomość dla wielu osób jest taka, że umowa na okres próbny może zostać wypowiedziana zarówno przez pracownika, jak i przez pracodawcę. Co więcej, co do zasady można to zrobić przed upływem terminu, na jaki została zawarta. Innymi słowy, nie trzeba czekać do ostatniego dnia umowy, jeśli wiadomo już, że współpraca się nie układa.

Pracownik może złożyć wypowiedzenie wtedy, gdy uzna, że praca mu nie odpowiada. Powody bywają różne. Zbyt niskie wynagrodzenie, inny zakres obowiązków niż obiecywano, słaba atmosfera albo po prostu lepsza oferta z innej firmy. I tak, pracownik nie musi tłumaczyć się z tej decyzji w samym wypowiedzeniu. Wystarczy złożenie oświadczenia.

Podobnie pracodawca może rozwiązać taką umowę z zachowaniem okresu wypowiedzenia. W typowym przypadku nie ma obowiązku szczegółowego uzasadniania wypowiedzenia jak przy niektórych innych formach zatrudnienia. Nie oznacza to jednak pełnej dowolności. Nadal obowiązuje zakaz dyskryminacji i przepisy chroniące określone grupy pracowników. Jeśli powodem byłaby ciąża, wiek, niepełnosprawność, poglądy czy inne niedozwolone kryterium, sprawa może skończyć się poważnym sporem.

Warto wiedzieć, że wypowiedzenie najlepiej złożyć na piśmie. Choć samo niezachowanie formy pisemnej nie zawsze automatycznie unieważnia czynność, w praktyce dokument to po prostu święty spokój. W piśmie powinny znaleźć się: miejscowość i data, dane pracownika i pracodawcy, oświadczenie o wypowiedzeniu umowy, podpis oraz ewentualnie informacja o okresie wypowiedzenia.

Krótko mówiąc, można zakończyć współpracę dość sprawnie, ale warto zrobić to porządnie i bez chaosu.

Prawa pracownika na okresie próbnym

Wiele osób zakłada, że skoro to tylko próba, to prawa pracownika są mocno ograniczone. Nic bardziej mylnego. Umowa na okres próbny daje uprawnienia pracownicze podobne do tych, które wynikają z innych umów o pracę. Oczywiście pewne skutki zależą od długości zatrudnienia, ale sam status pracownika jest pełny.

Po pierwsze, pracownikowi przysługuje urlop wypoczynkowy. Jeśli to jego pierwsza praca, urlop nalicza się stopniowo, z upływem każdego miesiąca pracy. Jeśli ma już staż pracy, urlop ustala się według ogólnych zasad proporcjonalnie do okresu zatrudnienia. Oznacza to, że nawet przy umowie próbnej można korzystać z wolnego, o ile zostanie ono uzgodnione z pracodawcą.

Po drugie, choroba nie odbiera ochrony. Pracownik może iść na zwolnienie lekarskie, jeśli jest niezdolny do pracy. Samo L4 nie powoduje automatycznego przedłużenia umowy. Co do zasady umowa kończy się w terminie określonym w jej treści, chyba że działają szczególne przepisy ochronne.

Sporo emocji budzi ciąża. Tu trzeba rozróżnić sytuacje. Jeżeli umowa na okres próbny została zawarta na okres przekraczający 1 miesiąc i miałaby rozwiązać się po upływie trzeciego miesiąca ciąży, co do zasady ulega przedłużeniu do dnia porodu. Ale uwaga – nie dotyczy to każdej próbnej umowy. Jeśli okres próbny nie przekracza 1 miesiąca, ochrona w tym zakresie nie zadziała.

Poza tym pracownik ma też prawo do: badań wstępnych, szkolenia BHP, bezpiecznych warunków pracy, terminowej wypłaty wynagrodzenia oraz świadectwa pracy po zakończeniu zatrudnienia.

To pokazuje jasno, że próbny charakter umowy nie oznacza pracy „na pół gwizdka” pod względem praw.

Najczęstsze błędy przy wypowiadaniu umowy na okres próbny

Z doświadczenia widać, że większość problemów nie wynika z samych przepisów, tylko z pośpiechu i założeń typu „jakoś to będzie”. A potem okazuje się, że nie wiadomo, od kiedy biegnie wypowiedzenie, kiedy kończy się umowa i czy pracownik ma jeszcze stawić się do pracy w poniedziałek. Klasyka.

Najczęstszy błąd to złe obliczenie terminu rozwiązania umowy. Szczególnie przy wypowiedzeniu tygodniowym albo dwutygodniowym. Drugi częsty problem to brak formy pisemnej. Teoretycznie da się pewne rzeczy zakomunikować ustnie, ale później trudno cokolwiek udowodnić. Trzeci błąd to brak potwierdzenia doręczenia pisma. Jeśli druga strona twierdzi, że nic nie dostała, robi się bałagan.

W praktyce warto unikać takich potknięć: składania wypowiedzenia „na słowo”, błędnego liczenia 3 dni roboczych, wpisywania złej daty zakończenia stosunku pracy, zakładania, że umowa kończy się natychmiast oraz ignorowania okresu wypowiedzenia.

Dobrą praktyką jest przygotowanie prostego pisma w dwóch egzemplarzach. Jeden dla pracodawcy, drugi dla pracownika z potwierdzeniem odbioru. Jeśli wysyłasz dokument pocztą, najlepiej zrobić to listem poleconym. Niby drobiazg, ale właśnie takie drobiazgi potem ratują skórę.

W sprawach z zakresu umowy i zatrudnienie spokój i porządek w dokumentach naprawdę robią różnicę. Zamiast działać impulsywnie, lepiej poświęcić kilka minut na sprawdzenie treści i terminów.

FAQ

Ile trwa umowa na okres próbny?

Maksymalnie 3 miesiące. Nie każda jednak musi trwać pełne trzy miesiące. Czas jej trwania zależy od ustaleń stron i planowanej dalszej współpracy.

Czy umowę na okres próbny można wypowiedzieć przed jej końcem?

Tak. Zarówno pracownik, jak i pracodawca mogą ją wypowiedzieć przed upływem terminu, na jaki została zawarta, z zachowaniem właściwego okresu wypowiedzenia.

Jaki jest okres wypowiedzenia umowy na okres próbny?

To zależy od długości umowy. Wynosi 3 dni robocze, 1 tydzień albo 2 tygodnie. Okres wypowiedzenia umowy na okres próbny ustala się zgodnie z przepisami Kodeksu pracy.

Czy pracodawca musi podać powód wypowiedzenia?

W typowej sytuacji nie ma obowiązku szczegółowego uzasadniania wypowiedzenia takiej umowy. Nadal jednak nie wolno naruszać przepisów o równości traktowania i ochronie pracowników.

Czy przysługuje urlop na umowie próbnej?

Tak. Pracownik zatrudniony na okres próbny ma prawo do urlopu wypoczynkowego na zasadach wynikających z przepisów prawa pracy.

Czy można podpisać drugą umowę na okres próbny z tym samym pracodawcą?

Tak, ale tylko w określonych przypadkach. Na przykład przy innym rodzaju pracy albo po upływie co najmniej 3 lat przy tym samym rodzaju pracy, i to tylko jeden raz.

Podsumowanie

Umowa na okres próbny to normalna umowa o pracę, która służy sprawdzeniu, czy współpraca między stronami ma sens. Nie jest dodatkiem bez znaczenia ani „luźnym” etapem bez ochrony. Pracownik ma prawo do wynagrodzenia, urlopu, zwolnienia lekarskiego, bezpiecznych warunków pracy i świadectwa pracy. Jednocześnie taka umowa rządzi się własnymi zasadami, zwłaszcza jeśli chodzi o czas trwania i wypowiedzenie.

Najprościej zapamiętać to tak.

Ile trwa umowa na okres próbny? Maksymalnie 3 miesiące. Można ją zawrzeć na krótszy czas. Można ją wypowiedzieć przed końcem.

Jeśli masz podpisać taką umowę albo planujesz ją wypowiedzieć, najlepiej przeczytać dokument spokojnie, sprawdzić terminy i działać na piśmie. To prosty sposób, by uniknąć niepotrzebnych nerwów. W świecie, w którym umowy i zatrudnienie często budzą emocje, jasne zasady i dobra znajomość przepisów naprawdę robią robotę.